Juridisch kader
Entheogenen en de wet: wat de regelgeving in Spanje en in andere landen zegt, en hoe we als Federatie werken.
Internationaal kader
De stoffen staan onder toezicht, niet de planten of paddenstoelen
Het VN-Verdrag inzake psychotrope stoffen van 1971 neemt in Lijst I verschillende werkzame stoffen op die in entheogene planten en paddenstoelen voorkomen, zoals DMT (ayahuasca), psilocybine en psilocine (paddenstoelen) of mescaline (sommige cactussen). Het Verdrag omvat echter niet de planten of paddenstoelen die deze stoffen bevatten, en ook niet traditionele bereidingen zoals ayahuasca.
Het Internationaal Comité van Toezicht op Verdovende Middelen (INCB) heeft aangegeven dat deze planten en hun bereidingen niet onder internationaal toezicht vallen. Vanaf daar bepaalt elk land zelf hoe het dit uitlegt, en daarom bestaan er heel verschillende modellen naast elkaar: van culturele en religieuze erkenning tot strafrechtelijke vervolging.
Spanje
Niet verboden, niet gereguleerd: rechtsonzekerheid
In Spanje is er geen regelgeving voor het traditionele, religieuze of therapeutische gebruik van entheogenen. Ayahuasca is als plantaardige bereiding niet verboden, maar ook niet gereguleerd: het staat op geen enkele lijst van gereguleerde stoffen, nationaal noch internationaal, maar er is ook geen wet die het gebruik uitdrukkelijk toestaat.
De werkzame stoffen staan wel onder toezicht. Het Spaanse Wetboek van Strafrecht (artikel 368) stelt het telen, vervaardigen en verhandelen van gereguleerde stoffen strafbaar, net als het bevorderen of vergemakkelijken van illegaal gebruik ervan. Daarom is er sprake van rechtsonzekerheid: het hangt af van hoe elke zaak wordt uitgelegd.
In de praktijk zijn de meeste rechtszaken over ayahuasca in Spanje geëindigd in vrijspraak of seponering (zie Rechtszaken in Spanje). De meest gevoelige zaken hebben meestal te maken met de invoer of verzending van de drank of de planten ervan, wat kan uitlopen op inbeslagname door de douane.
In 2004 verbood het Spaanse ministerie van Volksgezondheid de verkoop van planten zoals ayahuasca, psilocybinepaddenstoelen, peyote, San Pedro en iboga (Orden SCO/190/2004), maar de Audiencia Nacional vernietigde deze ministeriële regeling in 2005 wegens een procedurefout.
Rechtszaken in Spanje
Wat de rechters hebben gezegd
Dit is een verzameling openbare rechterlijke uitspraken over entheogenen in Spanje, de meeste te raadplegen via de officiële zoekmachine van de Spaanse Algemene Raad voor de Rechtspraak (CENDOJ). Het overzicht is niet volledig en bevat geen namen van personen.
- Verreweg de meeste ayahuascazaken eindigen in vrijspraak of seponering. De rechters herhalen dat de plantaardige bereiding als zodanig niet onder toezicht staat en dat de aanklager moet bewijzen dat ze voor de handel bestemd was. Het Hooggerechtshof (Tribunal Supremo) heeft zich nog niet over de kern van de zaak uitgesproken.
- Vrijspraak betekent niet dat er geen gevolgen zijn. Aan elke vrijspraak gingen arrestaties, maanden voorlopige hechtenis, huiszoekingen en inbeslagnames vooraf.
- De risico's liggen vooral bij invoer per post, verkoop, reclame voor 'genezingen' en schade aan de gezondheid. Als iemand overlijdt of gewond raakt, kan iemand aansprakelijk worden gesteld voor dood of letsel door schuld.
Ayahuasca: vrijspraken en seponeringen
Seponering van de eerste zaak: de Kerk van Santo Daime
Twee leden van de Kerk van Santo Daime werden op de luchthaven Barajas aangehouden en zaten ongeveer twee maanden in voorlopige hechtenis. Op basis van de rapporten van het Nationaal Instituut voor Toxicologie, het Geneesmiddelenagentschap en het ministerie van Volksgezondheid seponeerde de rechter de zaak. Bron: rapport van Plantaforma (2014).
Vrijspraak: oraal ingenomen DMT vraagt veel hogere doses
Ayahuascabereidingen uit Ecuador. Het hof erkent dat DMT onder toezicht staat, maar concludeert op basis van het toxicologisch rapport uit de Santo Daime-zaak dat het om eigen gebruik ging.
Vrijspraak: sacramenteel gebruik in een besloten groep
Verzending van ayahuasca voor het sacramentele gebruik door gelovigen van Santo Daime in Barcelona en Girona, tijdens besloten bijeenkomsten en zonder betaling. Het INCB-rapport van 2010 werd ingebracht, volgens hetwelk ayahuasca niet onder toezicht staat.
Vrijspraken: het afkooksel staat niet op de lijsten
In verschillende zaken over postzendingen redeneerde het hof voor het eerst dat de bereiding niet op de internationale lijsten staat en dat alleen DMT als stof dat wel doet, zodat het gedrag niet strafbaar is.
Vrijspraak voor een winkel, maar met verbeurdverklaring
De eigenares van een esoterische winkel had ayahuasca te koop. Het hof neemt een dwaling aan die opzet uitsluit en spreekt haar vrij, maar verklaart de ayahuasca verbeurd. Verkopen blijft een zeer riskante praktijk.
Vrijspraak van een lid van de União do Vegetal
Verdediging en Openbaar Ministerie waren het erover eens dat het INCB de Spaanse autoriteiten had bevestigd dat het afkooksel niet onder toezicht stond.
'Ayahuasca als zodanig, als plantaardige bereiding, staat niet onder toezicht'
11,6 kg ayahuasca uit Brazilië, meegebracht voor een privébijeenkomst van een besloten groep. Het vonnis neemt als bewezen feit aan dat de bereiding noch internationaal noch in Spanje onder toezicht staat.
Vrijspraak na drie maanden voorlopige hechtenis
Een pakket van 5,7 kg ayahuasca uit Peru voor eigen gebruik, afgeleverd onder politietoezicht. De bereiding staat niet onder toezicht. De vrijspraak kwam pas na maanden voorlopige hechtenis.
De uitspraak van het hoogste niveau: vrijspraak bevestigd
De douanerecherche onderschepte op Barajas 1,7 kg ayahuasca uit Peru voor eigen gebruik. Het Openbaar Ministerie ging in beroep tegen de vrijspraak door het Provinciaal Hof van Madrid (SAP M 16318/2024). Het TSJ antwoordt dat het niet aan het Instituut voor Toxicologie is om te bepalen wat onder toezicht staat, en dat de aanklager moet bewijzen dat de stof voor de handel bestemd was.
Vrijspraak bij ayahuasca, mescalinecactussen en paddenstoelen
Het Openbaar Ministerie eiste vier en een half jaar gevangenisstraf. Het hof twijfelt aan de werkelijke toxiciteit: het gaat om plantaardige stoffen die als zodanig niet onder toezicht staan, de zuiverheid van de werkzame stof werd niet vastgesteld en de hoeveelheid paste bij eigen gebruik.
De enige bekende veroordeling voor ayahuasca
Veroordeling na een schikking
Een zending van 2,2 kg ayahuasca. De verdachte aanvaardde de straf die Openbaar Ministerie en verdediging waren overeengekomen, zonder dat het hof beoordeelde of de bereiding onder toezicht staat.
Godsdienstvrijheid en invoer
De Kerk van Santo Daime, ingeschreven religieuze organisatie
De Audiencia Nacional achtte de inschrijving in het Register van Religieuze Organisaties goedgekeurd; het ministerie van Justitie maakte die nog datzelfde jaar officieel.
Ook de União do Vegetal ingeschreven
De Audiencia Nacional vernietigde de weigering en gelastte de inschrijving van een afdeling van de União do Vegetal in het Register van Religieuze Organisaties.
Geen vergunning om ayahuasca in te voeren
Santo Daime vroeg het Geneesmiddelenagentschap om toestemming om ayahuasca in te voeren voor religieus gebruik. Die werd geweigerd vanwege het DMT-gehalte, en de Audiencia Nacional bevestigde dat: godsdienstvrijheid is niet absoluut en de volksgezondheid en de openbare orde gaan voor. Ingeschreven zijn geeft geen recht op invoer.
Psilocybinepaddenstoelen
Zonder soort of hoeveelheid psilocine geen strafbaar feit
Het psilocinegehalte verschilt per soort en per exemplaar. Zolang dat niet is vastgesteld, kunnen de paddenstoelen niet worden beschouwd als een stof die tot een strafbaar feit kan leiden. Andere provinciale hoven volgen deze lijn.
Vrijspraak wegens gedeeld gebruik
Paddenstoelen, samen met andere stoffen, voor gebruik door een kleine groep mensen.
Vrijspraak bij 202 g paddenstoelen
Past de criteria van Madrid toe: vergelijkt de gemeten hoeveelheid psilocybine met de minimale werkzame dosis en het dagelijks gebruik.
Vrijspraak zonder vaststelling van de soort
24 g paddenstoelen, zonder dat de soort of de hoeveelheid werkzame stof werd vastgesteld.
Veroordeling na een schikking aan de grens
63 g paddenstoelen verstopt in een auto bij de douane met Andorra. De verdachte aanvaardde de straf.
Cactussen, 5-MeO-DMT en retreats
Een online aangeprezen 'genezingshuis' gaat naar de rechter
Op een landgoed in Yecla werden 304 San Pedro-cactussen en bereidingen met mescaline en DMT in beslag genomen. Het hof liet de aanklacht wegens onbevoegde beroepsuitoefening vallen, maar handhaafde die wegens een misdrijf tegen de volksgezondheid: of de planten onder toezicht staan, wordt tijdens het proces beslist. Ceremonies aanprijzen als genezing maakt de organisatoren juridisch kwetsbaar.
Retreats met ayahuasca, bufo en kambo onder onderzoek
Retreats in de Maresme met tientallen zendingen uit Amerika. Het hof keurde de huiszoeking en het rapport van het Geneesmiddelenagentschap goed. Het gerechtelijk onderzoek loopt nog.
Overlijden tijdens een ceremonie met 5-MeO-DMT: proces wegens dood door schuld
In 2019 overleed iemand na het inhaleren van het secreet van de pad Incilius alvarius tijdens een ceremonie in Enguera. Het hof heropende de zaak wegens dood door grove schuld tegen degene die het ritueel leidde, omdat die de dosis vaststelde zonder te kalibreren en geen voorzorgsmaatregelen nam terwijl de giftigheid bekend was. Het proces staat gepland voor 2027. Bron: persbericht van de CGPJ van 27/03/2024.
Informatief overzicht, bijgewerkt in oktober 2026. Elke zaak hangt af van de concrete omstandigheden en de rechtspraak kan veranderen: dit vervangt geen juridisch advies.
Andere landen
Enkele voorbeelden
Erkend religieus gebruik
Het religieuze gebruik van ayahuasca is erkend en gereguleerd door de Nationale Raad voor Drugsbeleid (CONAD, Resolutie 1/2010), met principes als geen winstoogmerk, geen reclame en geen commercialisering.
Cultureel erfgoed van de natie
De traditionele kennis en gebruiken rond ayahuasca van de Amazonevolken werden uitgeroepen tot Cultureel Erfgoed van de Natie.
Bescherming van religieus gebruik
Het Hooggerechtshof erkende in 2006 in de zaak van de União do Vegetal de bescherming van het religieuze gebruik van ayahuasca. In 2009 erkende een federale rechtbank in Oregon ook het recht van een kerk van de Santo Daime om daime in te voeren en te gebruiken in haar ceremonies (uitspraak). DMT blijft op federaal niveau verboden: de bescherming wordt per geval verleend op grond van de wet op de godsdienstvrijheid (RFRA).
Gereguleerde psilocybinediensten
Het eerste gereguleerde systeem van deze soort: volwassenen kunnen psilocybine gebruiken zonder medische diagnose, altijd in een centrum met vergunning en begeleid door een facilitator met een staatsvergunning. De wet vereist een voorafgaande voorbereiding met gezondheidsscreening, geïnformeerde toestemming, veiligheidsplan en nazorg, en publiceert geanonimiseerde gegevens over bijwerkingen. Het is een commercieel model: sessies kunnen tot ongeveer 3.000 dollar kosten en zo’n derde van de centra is gesloten.
Van decriminalisering naar HB 4002
Het bezit van kleine hoeveelheden drugs werd in 2020 gedecriminaliseerd (Measure 110) en is sinds september 2024 weer een licht vergrijp, met programma’s voor doorverwijzing naar behandeling. Het gereguleerde psilocybineprogramma werd daardoor niet geraakt.
Wet op natuurlijke medicijnen
Decriminaliseert voor volwassenen psilocybine, DMT, ibogaïne en mescaline (behalve peyote) en staat sinds 2025 centra met vergunning toe, die voorlopig alleen psilocybine aanbieden. Gemeenten mogen ze niet verbieden.
Medisch psilocybineprogramma
De eerste wet van deze soort die door een staatsparlement en niet via een referendum is aangenomen: ze creëert een medisch psilocybineprogramma voor therapieresistente depressie, posttraumatische stress, verslavingen en het levenseinde, dat vóór eind 2027 operationeel moet zijn.
Decriminalisering van bezit voor eigen gebruik
Portugal decriminaliseerde het bezit van drugs voor eigen gebruik, dat sindsdien als een bestuursrechtelijke en gezondheidskwestie wordt behandeld en niet als een strafrechtelijke.
De veiligheidscriteria die Oregon wettelijk voorschrijft (voorafgaand gesprek en screening, informatie over de risico’s, noodprotocol en nazorg) komen overeen met die welke de organisaties van de Federatie vrijwillig aannemen in hun Ethische code. Het verschil zit in het model: FERM staat voor een kader op basis van verenigingen, zonder winstoogmerk en zonder verkoop van sessies.
Elk rechtsstelsel verandert in de loop van de tijd en hangt af van de concrete context: voor elke activiteit buiten Spanje is het verstandig je te informeren over de actuele situatie in het betreffende land.
Hoe we als Federatie werken
Onze inzet
We zetten ons in voor ethisch, veilig en verantwoord werk met entheogenen, geleid door een gemeenschappelijke, herzienbare Ethische code. We doen dat met bescheidenheid, in het besef dat er nog een lange weg te gaan is en nog veel te leren valt. Ons doel, en onze vaste hoop, is om in gesprek te kunnen gaan met instellingen en de samenleving en bij te dragen aan een rechtvaardige regelgeving die rekening houdt met wie op een gemeenschappelijke en verantwoorde manier met entheogenen werkt.
Bij gebrek aan regelgeving kiest de Federatie Red Micelio voor een kader dat duidelijkheid en verantwoordelijkheid biedt. Een vereniging zonder winstoogmerk, wettelijk ingeschreven en met expliciete doelstellingen, is de vorm die de meeste rechtszekerheid biedt voor gezamenlijk werk met entheogenen.
- Aangesloten verenigingen verbinden zich aan de Ethische Code van FERM: geen open verkoop van sessies, geen commercialisering of reclame voor ceremonies, met een voorafgaand gesprek, informatie voor deelnemers en noodprotocollen.
- We bieden aangesloten organisaties juridisch advies door gespecialiseerde advocaten, en steun in lastige situaties zoals wetswijzigingen of crises.
- We komen op voor de mensenrechten, in het bijzonder de gewetensvrijheid en de godsdienstvrijheid, en pleiten voor het einde van beleid dat gebaseerd is op verbod en stigma.
- Het Steunnetwerk helpt, ook anoniem, mensen die te maken hebben gehad met ongepaste praktijken.
Meer weten
Referentiebronnen
Psicoactivos y enteógenos naturales al alcance de todos, al límite de la Ley. El consumo de ayahuasca en nuestro país
Artikel van Marcos Quinteiro López, subinspecteur bij de Policía Nacional (Spaanse nationale politie). Hij concludeert dat ayahuasca in Spanje niet onder toezicht staat. Samenvatting van Plantaforma.
El régimen legal de la ayahuasca en España
Juridische analyse van de situatie in Spanje. Zie ook de juridische informatie over Spanje.
International Regulation of Ayahuasca Practices
Hoe verschillende landen praktijken met ayahuasca reguleren.
The Legal Status of Ancestral Medicines in the World
Wereldwijd overzicht van de juridische status van voorouderlijke medicijnen.
Indicatieve informatie: dit vervangt geen gespecialiseerd juridisch advies. Heeft je organisatie behoefte aan begeleiding? Neem contact op met de Federatie.